Luzes » Feed Raimundo Viejo, miércoles, 3 de junio de 2026, 23:do.

Temos un risco diante de nós e non semella que sexamos conscientes do que nos estamos a xogar. Desde a instauración do réxime do 78, a democracia liberal baseada no turnismo de PSOE e PP estivo funcionando con bastante éxito. As políticas neoliberais, que predicaban sen demostrar unha maior eficiencia, gañaban adeptos mentres o prometido Estado de benestar non acababa de chegar. O feito de proxectar todo un país ad futurum era posíbel por un feito ben sinxelo: había todo un Estado por modernizar e vender. Así foi o reverso dos Pactos da Moncloa. España, Portugal e Grecia convertiríanse na fronteira interna do neoliberalismo europeo occidental a cambio das enormes exportacións de capitais; particularmente óptimas para o caso español. Con este proxecto in mente tivo lugar a operación de enxeñería política que chamamos Transición española: pasar do franquismo a un réxime homologábel ás democracias liberais europeas cunha lei electoral que acomodaba o desigual desenvolvemento capitalista do Estado: Euskadi e Catalunya eran así resituadas nun sistema político descentralizado e complementario do español. Galiza incorporábase tarde ao desenvolvemento polo que, ao final, aparecerían tres bipartidismos, un español e outros dous vasco e catalán. O éxito da operación non puido ser maior. Nuns poucos anos a dereita postfranquista fusionábase nun único partido de tipo catch-all o Volkspartei (de feito, o Partido Popular adoptou, literalmente, a tradución do alemán). Logo do PSOE implementar o réxime, o PP logrou en 1996 un cambio de goberno grazas ás dereitas nacionalistas. Isto permitiu, de feito, unha lexislatura máis centrada antes de lograr realizar o proxecto aznariano dunha concentración madrileña. Foron os anos triunfantes de Madrid e o prólogo aos gobernos de Rajoy. A dinámica na que se instituíu o réxime foi perfectamente coherente coa acumulación por desposuisión capitalista: os interregnos do PSOE, PNV e CiU acomodaban as contradicións que xeraba cada nova maioría absoluta popular. Nunhas décadas España deixou de ser o modelo bipolar Madrid-Barcelona e constatou o xurdimento de «megaMadrid», unha metrópole global que rápido deixou atrás a Barcelona, malia a tentativa Maragall por construír unha alternativa de conurbación mediterránea. Así foi que chegamos á política de recortes e implosión neoliberal baixo a dirección do PP. Coa chegada da década de 2010 comezou a mudar a situación cara á unha inestabilidade da que aínda non saímos. Primeiro foi a crise global que se confrontou con dúas reaccións no Estado español: as do 15M e o independentismo catalán. Mentres Montoro e Equipo Económico deseñaban as políticas públicas á medida dos seus clientes nun exercicio cleptocrático incomparábel en Europa, a maioría absoluta do bipartidismo crebaba: primeiro, afundindo o PSOE e, despois, ao propio PP. Apenas nun ciclo electoral o sistema de partidos quedaba irrecoñecíbel. Só na década dos anos dez, pasaron de sumar xuntos un 84,75% a caer a un 48,82%. O bipartidismo morreu por efecto da mobilización social. É nese contexto onde, botando man de todos os recursos do réxime, a figura de Pedro Sánchez aparece como líder da rexeneración do réxime. E a cousa semellou que, durante uns anos, funcionou. Pero o contexto global é aínda mais turbulento e influente do que semella. Co triunfo de Trump, o bloque de dereitas reforzou a escisión na dereita españolista. O bipartidismo perdeu forza, mais non pola esquerda ou o nacionalismo, senón por unha dereita fascistizante que sitúa o panorama perante un futuro incerto e autocrático. Na nova fase, ao neoliberalismo sóbralle a democracia. A dereita escíndese entre a antiga cleptocracia do PP e a Transición por vía da degradación progresiva das institucións do réxime. Non é que vaiamos ver novas forzas autoritarias; teremos un discurso dos de sempre que, abocando ao autoritarismo, fará gala de ser liberal, confundindo sempre liberalismo e democracia. Neste contexto, a centralización por todo proxecto xa ten unha certa historia. Apareceu con UPyD, seguiu con C’s e atopou o seu modelo máis acabado con Vox. Non é o vello franquismo, senón un necroliberalismo duro, sen careta, centralista, resimetrizador e partidario dunha concentración aínda máis forte e global. Fronte a isto, as dereitas catalá e vasca non teñen elección e arriscan moito máis do que ata agora deixando caer a Sánchez. Ou ben se suman a unha fronte plurinacional coas esquerdas ou ben será, simplemente, a fin dos seus proxectos. Hoxe, o federalismo é a alternativa fronte a unha concentración perfectamente funcional aos novos desenvolvementos do capitalismo.